In een tijd waarin maatschappelijke verwachtingen razendsnel veranderen en organisaties voortdurend onder druk staan, is omgevingssensitiviteit een cruciale competentie voor elke bestuurder. Toch zien we in de praktijk dat dit vermogen te vaak onderontwikkeld is.
Bestuurders die onvoldoende voeling houden met wat er leeft in en rond de organisatie, lopen het risico om belangrijke signalen te missen. Daardoor worden duivelse dilemma’s — waar geen pasklare antwoorden voor zijn — onnodig eenzijdig benaderd.
Sterk leiderschap vraagt niet alleen visie en daadkracht, maar ook het vermogen tot empathie, reflectie en het actief opzoeken van andere perspectieven. Wie alleen stuurt op controle, erkenning en eigen gelijk, mist de ruimte voor twijfel en verliest aansluiting bij de omgeving. Het gaat hier niet om zwakte, maar om de kracht om kwetsbaarheid toe te laten in het besluitvormingsproces.
Tegenspraak is geen bedreiging, maar een noodzakelijke bron van inzicht. Toch ervaren veel bestuurders dit anders. Ze omringen zich onbewust met mensen die bevestigen, niet bevragen. Een kritische bestuurssecretaris of scherpe collega wordt op afstand gehouden of zelfs ‘geneutraliseerd’. De cultuur wordt voorzichtig, ontwijkend, stil. Zo ontstaat langzaam een bubbel van bevestiging, waarin informatie wordt gefilterd en ongemak wordt verzacht. En juist daar ontstaat het risico: het bestuur verliest zicht op wat écht speelt.
Deze afscherming gebeurt zelden met kwade bedoelingen. Vaak wil de top van de organisatie rust creëren of beschermen. Maar wat er feitelijk gebeurt, is dat blinde vlekken ontstaan. Er wordt niet geluisterd. Belangen worden niet meegenomen. Oplossingen blijven binnen het bekende denkkader. En de kans om juist via het ongemakkelijke nieuwe waarde te creëren, verdwijnt.
Het doorbreken van de bubbel is essentieel. Niet alleen voor het nemen van betere besluiten, maar ook voor het versterken van vertrouwen — intern én extern. Bestuurders die echt omgevingssensitief zijn, zoeken actief het tegengeluid op. Ze luisteren niet alleen naar bondgenoten, maar ook naar de lastige stemmen aan de randen.
McKinsey beschrijft in het boek CEO Excellence hoe succesvolle CEO’s tenminste 30% van hun tijd besteden aan stakeholderengagement. Niet omdat het moet, maar omdat het loont.
De oproep aan bestuurders is helder: organiseer structureel tegenspraak, intern én extern. Vraag actief aan stakeholders wat zij van u weten, en vooral: wat zij van u verwachten op de belangrijke beleidsthema’s. Wees nieuwsgierig naar de ander, ook als het schuurt. Niet uit wantrouwen, maar vanuit het besef dat goede besluiten voortkomen uit het vermogen om twijfel toe te laten, belangen af te wegen en meerstemmigheid te benutten.
Wie werkelijk omgevingssensitief durft te zijn, vergroot niet alleen de legitimiteit van het besluit, maar ook het morele gezag van het bestuur.
In complexe tijden is dat geen luxe, maar de basis voor duurzaam leiderschap, toekomstbestendige besluitvorming en het realiseren van doorbraken bij duivelse dilemma’s in de boardroom.
Dit artikel is geschreven door Frank Peters. Meer weten? In gesprek over een lastig dilemma? Neem direct contact op met Frank of met een van de andere partners van Duivelse Dilemma’s.
(visual: Freepik)