In een eerder artikel beschreven we dat 81% van de Nederlanders vindt dat er een ander soort leiderschap nodig is dan voorheen. Uit het onderzoek dat we samen met Motivaction hebben uitgevoerd, blijkt duidelijk dat onze samenleving om een ander type leider vraagt dan tien jaar geleden. Tegelijkertijd zijn Nederlanders verdeeld over wat goed leiderschap precies inhoudt.
Leiders moeten balanceren tussen waarden en winst, tussen zichtbaarheid en terughoudendheid, tussen kracht en kwetsbaarheid.
Wie dieper in de Motivaction-data duikt, ziet dat die verdeeldheid niet alleen loopt tussen groepen met verschillende politieke of maatschappelijke opvattingen, maar ook tussen mannen en vrouwen. Het maakt duidelijk zichtbaar hoe verschillend openheid, twijfel en het delen van dilemma’s worden gewaardeerd.
Het Motivaction-onderzoek laat weinig ruimte voor misverstanden als het gaat om de richting: een ruime meerderheid van de Nederlanders vindt dat leiders transparant moeten zijn over hun dilemma’s (80%) en ziet kwetsbaarheid niet als zwakte maar als kracht (73%). Ook het beeld van de leider die altijd zeker van zijn of haar zaak lijkt, verliest terrein. Een kleine meerderheid geeft de voorkeur aan een leider die openlijk twijfelt bij moeilijke beslissingen boven iemand die altijd zekerheid uitstraalt.
Die cijfers suggereren een duidelijke roep om openheid. Tegelijkertijd laat dezelfde dataset zien dat openheid geen vrijbrief is. Vertrouwen ontstaat vooral bij leiders die twijfel tonen én koers houden. Openheid zonder richting werkt dus niet. Twijfel mag zichtbaar zijn, zolang duidelijk blijft waar de leider voor staat.
Wanneer de data worden uitgesplitst naar geslacht, valt een consistent patroon op. Vrouwen leggen sterker de nadruk op eigenschappen die te maken hebben met empathie, transparantie en het expliciet maken van morele afwegingen. Mannen hechten relatief vaker aan daadkracht en het vermogen om richting te geven.
Dat betekent niet dat mannen openheid afwijzen of dat vrouwen besluitvaardigheid onbelangrijk vinden. Wel laat het onderzoek zien dat zij andere accenten leggen in wat zij als geloofwaardig leiderschap beschouwen. Waar vrouwen vaker waarde hechten aan het delen van overwegingen en dilemma’s, zijn mannen gemiddeld genomen terughoudender in het waarderen van zichtbare twijfel.
Deze verschillen verklaren mede waarom leiderschap zo snel als inconsistent of zelfs zwak wordt beoordeeld. Wat voor de ene groep overkomt als eerlijk en menselijk, kan door een andere groep worden gelezen als onzeker of besluiteloos.
Een van de meest interessante spanningen in het onderzoek zit in de combinatie van voorkeuren. Aan de ene kant zegt de helft van de Nederlanders het te waarderen wanneer leiders openlijk durven twijfelen. Aan de andere kant verwacht een bijna even grote groep dat leiders uiteindelijk knopen doorhakken en richting geven.
Ook hier zijn verschillen zichtbaar tussen mannen en vrouwen. Vrouwen accepteren twijfel vaker als onderdeel van goed leiderschap, mits zichtbaar wordt hoe die twijfel wordt gewogen. Mannen blijken gemiddeld kritischer op leiders die langdurig onzekerheid laten zien, zeker wanneer dat ten koste gaat van voortgang of duidelijkheid.
Het beeld dat ontstaat, is geen pleidooi voor meer of minder kwetsbaarheid, maar voor beter leiderschap in het omgaan met dilemma’s. Twijfel wordt gewaardeerd zolang zij functioneel is en onderdeel vormt van een zichtbaar afwegingsproces.
Het onderzoek bevestigt een bredere maatschappelijke verschuiving. Driekwart van de Nederlanders vindt dat goed leiderschap meer om waarden dan om winst moet draaien.
Tegelijkertijd vindt slechts een kwart dat leiders altijd aan hun principes moeten vasthouden; de meerderheid verwacht flexibiliteit en aanpassingsvermogen.
Ook dit spanningsveld raakt direct aan openheid. Leiders worden geacht hun waarden te tonen, maar niet dogmatisch te zijn. Transparantie over keuzes en dilemma’s weegt in de beoordeling van organisaties zwaarder dan inspirerend of ‘sterk’ leiderschap. Openheid fungeert hier niet als moreel statement, maar als legitimatie van besluitvorming.
Het zou te makkelijk zijn om te stellen dat leiders vooral meer open moeten zijn. Daarvoor is het speelveld te precair. Openheid is weliswaar gewenst, maar wordt duidelijk verschillend geïnterpreteerd. Twijfel mag zichtbaar zijn, maar moet gepaard gaan met richting. Waarden zijn belangrijker dan winst, maar star vasthouden aan principes wordt niet beloond.
Voor leiders betekent dit dat het delen van dilemma’s geen communicatietrucje is, maar een essentiële leiderschapsvaardigheid. Het vraagt om het expliciet maken van afwegingen, zonder te vervallen in onzekerheid of een defensieve houding. En het vraagt om het besef dat wat vertrouwen wekt bij de ene groep, bij een andere groep juist frictie kan oproepen. Daar moet je op anticiperen en daar moet je tegen mee wete te dealen.
Ons onderzoek met Motivaction maakt één ding scherp zichtbaar: leiderschap anno nu draait minder om het vermijden van dilemma’s en meer om het vermogen ze zichtbaar, begrijpelijk en geloofwaardig te managen.
Dit artikel is geschreven door Frank Körver, partner van platform Duivelse Dilemma’s. Neem gerust contact op met Frank als je vragen hebt. Je kunt natuurlijk ook contact opnemen met een van de andere partners: Frank Peters, Rachelle van der Linden, Remko van Broekhoven, David Smith of Eric Heres.
Bij Motivaction kun je contact opnemen met Karel Slootman of Jeroen Senster. Motivaction is een toonaangevend marktonderzoeksbureau in Amsterdam. De onderzoeksexperts bieden organisaties inzichten voor groei en impact.