Lef en visie heeft hij, die jonge bestuurder. De landelijke overheid doet in zijn ogen onvoldoende voor de boeren en dus smeedt hij een verbond met Ger Koopmans (LTO) en met alle provincies (IPO), gemeenten (VNG) en waterschappen (UvW).
Hun ‘gezamenlijke bouwsteen stikstofaanpak’, een vervolg op het startpakket van het kabinet, is afgelopen week gelanceerd: boeren beloven hun stikstofuitstoot voor 2035 bijna te halveren. Lukt dat niet, dan rust in bepaalde gevallen geen taboe op verplichte maatregelen.
Het plan moet de stilstand doorbreken: uitstoot omlaag, vergunningverlening weer op gang en juridisch houdbaar, en natuurherstel. Boeren, tuinders en bouwers moeten zo weer ruimte krijgen om te ondernemen.
Voorbeeld van nieuw leiderschap – Roy Meijer is sinds 2021 voorzitter van het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK). Hij staat voor een bestuursstijl die niet vanzelfsprekend is: open, confronterend, nieuwsgierig, soms kwetsbaar, met oog voor verbinding. Hij benoemt ook de pijn en twijfel die hij thuis als jonge boer ervaart.
Het is leiderschap waar de samenleving tegenwoordig om vraagt. Dat blijkt ook uit ons onderzoek van Duivelse Dilemma’s en Motivaction: ‘De roep om openheid, mensgerichtheid en zichtbaarheid was zelden zo luid. Nederlanders waarderen het als leiders eerlijk zijn over hun worstelingen. Een overgrote meerderheid (84%) vindt dat leiders open moeten zijn over dilemma’s en 73% ziet kwetsbaarheid niet als zwakte, maar als kracht. Leiders worden koorddansers en moeten steeds meer balanceren tussen de verschillende verwachtingen in hun omgeving.’ Bekijk ook ons onderzoek: Onderzoek: Nederlandse CEO’s zitten in een spagaat.
Meijer beheerst het balanceren. Stikstof, klimaat, biodiversiteit, waterkwaliteit, dierenwelzijn, mest, verdienmodel, leefbaarheid van het platteland – in de agrarische sector lijkt alles even urgent. Boeren en tuinders wisten decennialang hun positie en ruimte vast te houden, soms met een beetje struisvogelgedrag op het gebied van milieu, natuur en dierenwelzijn.
In een land waar burgers ‘wilde natuur’ wensen en ondertussen producten kopen met een voetafdruk waar geen woorden voor zijn, word je dan een speelbal van wisselende politieke belangen. Van politici die dossiers uitruilen en komen en gaan, die dan weer inzetten op milieu en natuur, dan weer de ondernemende boer ruimte willen geven.
En dus sprak Meijer zich in juni in Trouw als vergaderboer en echte boer helder uit: De agrarische sector zal uitdagingen moeten omarmen om een toekomst te hebben in Nederland. “Het is onvoldoende gelukt om als agrarische sector zelf een antwoord te vinden op nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen.” Dát is leiderschap, richting geven aan achterban én samenleving. Zonder richting en zekerheid verdwijnen kansen op een eerlijk verdienmodel en ook het fundament van voedselzekerheid en leefbaarheid op het platteland.
Daarom het plan van NAJK, LTO, IPO, VNG en UvW. Of zoals het AD kopte: ‘Monsterverbond moet land verlossen van stikstofslot’. Boeren, bouwers, minister en natuurorganisaties bestuderen of het plan om zelf (meer) achter het stuur te gaan zitten kan werken; de eerste reacties zijn niet alleen positief.
Elke sector kent zijn monsters – Wegkijken, vertragen, afschuiven, het werkt niet meer. Dat geldt ook voor andere sectoren. Kijk naar Tata Steel, Schiphol, de zorg. Elke sector heeft zijn monsters. Omdat tijden, voorkeuren en inzichten veranderen. De samenleving van nu – en van 2040 – stelt andere eisen dan die van 1984 of 2002.
Je krijgt pas beweging als je die monsters niet ontkent, maar confronteert. Niet met bestuurlijke vaagtaal, ronkend pr-geklets of politieke rookgordijnen. Maar met lef: concreet en met langetermijnvisie. Het is geen toeval dat Meijer jonge boeren en tuinders vertegenwoordigt. Hun horizon ligt decennia vooruit. Dan moet je het anders durven – en kunnen – doen.
Laat ik ook nog wat bekennen. Roy Meijer heb ik nooit ontmoet, ik volg hem via de media. Tegelijkertijd: als voormalig communicatiedirecteur bij FrieslandCampina heb ik veel gesprekken gevoerd met boeren. Aan keukentafels, in de stal. Als ‘stropdas’ ben ik geknipt en geschoren op afdelingsvergaderingen. Ik was en ben onder de indruk van hun innovatieve kracht, drive, kennis en kunde. Van generatie op generatie.
Bij FrieslandCampina zeiden we vaak: bij ons stroomt melk door de aderen, en nee, dan bedoelden wij geen havermelk. Het raakt me als boerenwerk steeds minder wordt gewaardeerd, hun ruimte kleiner wordt, letterlijk én figuurlijk. Ik zie net als veel boeren ook dat veranderingen onontkoombaar zijn, maar boeren weten, kunnen en willen veel. Mits ze worden gezien. Mits er perspectief is.
Bestuurders, pak je rol – Duivelse dilemma’s laten zich niet wegpoetsen. Ze vragen om moedige keuzes. Om leiders die niet kiezen voor kortetermijngewin of beeldvorming. Maar die zich durven uitspreken. Die zichzelf en hun organisatie kritisch durven bevragen.
Bestuurders die luisteren naar hun mensen – interne tegensprekers zijn een zegen – én ook de meest kritische actievoerders actief uitnodigen. Juist hen. Onze tijd vraagt om bestuurders die het monster in de bek durven te kijken – en niet terugdeinzen als het beest brult.
Wat de agrarische sector doormaakt, gebeurt ook elders. De vraag is: wie durft? Wie durft zijn eigen rol onder de loep te nemen? Wie durft vertrouwen te bouwen in plaats van te managen? Wie durft te communiceren vanuit moed, in plaats van behoud?
Besturen is kiezen. Kleur bekennen. Nieuw leiderschap doen. Niet iedereen hoeft een Roy Meijer te zijn. Maar elke bestuurder kan kiezen voor moed boven gemak, visie boven vertraging, verbinding boven framing.
De vraag is simpel: kijk jij het monster in de bek? Daar kunnen wij je bij helpen!